Wereldwaterrapport 2019: iedereen aan boord

Blauw: toegang tot veilig drinkwater (leiding). Lichtblauw: veilig drinkwater op minder dan 15 min. wandelen. Geel: veilig drinkwater op meer dan 15 min. wandelen. Oranje: water van onverbeterde bron/put. Rood: ongezuiverd oppervlaktewater. (Cijfers: JMP)

GENT, 05-04-2019 - “Iedereen aan boord” of in het Engels “leaving no one behind” is niet alleen een slagzin in de Duurzame Ontwikkelingsagenda tot 2030 van de Verenigde Naties, maar ook de titel van het jaarlijkse World Water Development Report, opgemaakt door alle VN-agentschappen die iets met water te maken hebben.

Verbeteringen in waterbeheer en toegang tot veilige water- en sanitaire voorzieningen en hun diensten zijn essentieel om verschillende sociale en economische ongelijkheden aan te pakken, zodat “niemand wordt achtergelaten” en iedereen kan genieten van de vele voordelen en kansen die water biedt op gebied van welzijn en welvaart.

Wie zijn de achterblijvers?

Algemeen stelt men dat wie niet kan genieten van drinkwater uit een waterleiding achtergesteld is. Dit is vandaag 1/3 van de wereldbevolking. Immers, water gaan halen aan een verbeterde bron vergt heel wat tijd en inspanningen van vooral vrouwen en meisjes. Ook al ligt die verbeterde bron op minder dan 15 minuten stappen van de woonst – wat het VN-criterium is om te zeggen dat iemand toegang heeft tot drinkwater. Mensen die water moeten halen, verliezen tijd die ze op een andere manier zouden kunnen invullen.

Maar ook mensen met een beperking, etnische minderheden of personen van een bepaalde (achtergestelde) kaste vallen onder deze achterblijvers. Mensen op de vlucht of die moeten overleven in vluchtelingenkampen vallen ook onder deze categorie. Wie geen drinkwater krijgt uit een waterleiding betaalt veelal meer voor het water dan diegene die van de waterleiding tapt, naast de verborgen kost voor de tijd om water te gaan halen.

De voornaamste groep van achterblijvers op het gebied van toegang tot goede diensten voor drinkwater en sanering wonen in landelijk gebied. In plattelandsgebieden met een lage bevolkingsdichtheid is het cruciaal om meer adequate voorzieningen dichter bij de mensen thuis te brengen. Het basisprincipe achter het selecteren van WASH-technologieën is daarom niet noodzakelijk een van 'beste praktijken', maar een van de 'best passende', ook bekeken van uit het economisch perspectief.

Waterrechten vs. recht op water

Het recht op drinkwater en sanitatie is een VN-mensenrecht sinds 2010. Het rapport stelt terecht dat er een duidelijk onderscheid moet gemaakt worden tussen waterrechten en het mensenrecht op (drink)water.

Waterrechten, die gewoonlijk worden gereguleerd door de nationale wetgeving, worden aan een persoon of organisatie verleend door eigendomsrechten of landrechten, of door middel van een onderhandelde overeenkomst tussen de staat en de grondeigenaar(s). Dergelijke rechten om zoetwater te gebruiken zijn vaak tijdelijk en kunnen mogelijk worden ingetrokken.

Het mensenrecht op drinkwater en sanitaire voorzieningen is niet tijdelijk en niet onderworpen aan goedkeuring door de overheid, en kan niet worden ingetrokken. Dit recht moet verwezenlijkt worden!

Kostprijs voor drinkwater en sanitaire voorzieningen

Een ander discussiepunt is economisch: welke prijs zet men op drinkwater en sanitaire voorzieningen? De prijszetting moet duidelijk gebaseerd zijn op een compromis tussen kostenrecuperatie, economische efficiëntie, rechtvaardigheid en betaalbaarheid. Het ontwerpen van tariefstructuren is een uitdaging, juist omdat deze vier doelstellingen strijdig zijn en afwegingen onvermijdelijk zijn.

Diensten voor water, sanitair en hygiëne verschillen van veel andere diensten, omdat ze als een basisrecht moeten worden beschouwd dat aan mensen moeten worden verstrekt, ongeacht de kosten of het vermogen om te betalen.

Haalbare doelen

Het betrekken van de gemeenschap is van cruciaal belang bij het aanpakken van de diepere oorzaken van 'mensen achterlaten' bij drinkwater en sanitaire voorzieningen. Goed bestuur probeert afstand te nemen van hiërarchische machtsstructuren en tegelijkertijd concepten als verantwoording, transparantie, legitimiteit, publieksparticipatie, rechtvaardigheid en efficiëntie te omarmen – principes die in overeenstemming zijn met de mensenrechtenaanpak.

Het besluit van het rapport luidt als volgt: “Het verbeteren van het beheer van en het bieden van toegang tot veilig en betaalbaar drinkwater en sanitaire voorzieningen/diensten voor iedereen is essentieel voor het uitbannen van armoede, het opbouwen van vreedzame en welvarende samenlevingen en het verzekeren dat niemand achterblijft op weg naar duurzame ontwikkeling. Deze doelen zijn volledig haalbaar, mits er een collectieve wil bestaat om dit te doen.”